اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَهِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَهِ وَ فِی کُلِّ سَاعَهٍ وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَدَلِیلًا وَ عَیْناًحَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِیهَا طَوِیلا .... سال 1395،سال اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل

.

اوقات شرعی

آمار بازدید کنندگان

 
 
 
خطا
  • Unable to load Cache Storage: database
  • Unable to load Cache Storage: database
  • Unable to load Cache Storage: database
  • Unable to load Cache Storage: database
شیخ بهایی پي دي اف چاپ پست الكترونيكي
نوشته شده توسط Administrator   

بهاءالدین محمدبن‏حسین‏عاملی ، معروف به شیخ‏بهایی (۱۰۳۰- ۹۵۳ ه ق) از عالمان بزرگ شیعی در سده دهم و یازدهم هجری است. او از جمله نوادر روزگار است که در عرصه‏های گوناگون علمی، سیاسی و هنری شهرت جهانی دارد. بهایی در حوزه علوم عقلی و نقلی دارای تالیفات بسیار است، ایشان در فنون و علوم غریبه نیز دست توانایی داشته است.

bahaee

در عرصه سیاست از فقهای بزرگ عصر صفوی است و سالیان متمادی عهده‏دار مهم‏ترین منصب سیاسی مذهبی (شیخ الاسلام) در دولت‏شاه عباس اول (مقتدرترین دولت صفوی) بوده است. در قلمرو هنر معماری در رونق بخشیدن به شهر اصفهان و پدید آوردن آثاری ماندگار سرآمد مهندسان عصر خود به شمار می‏رفت، از این رو برای شناساندن این شخصیت جامع الاطراف نویسندگان و پژوهشگران هر کدام از زاویه‏ای به معرفی او پرداخته‏اند.

برخی با توجه به آثار مکتوب وی، به عنوان نویسنده‏ای توانا به او نگریسته‏اند. بعضی با تاکید بر خدمات اجتماعی و فرهنگی ایشان، از او با عنوان اصلاح‏گر واقعی جامعه و مجدد قرن یاد کرده‏اند.

عده‏ای از نگاه فن ریاضی و هنر معماری به دنبال معرفی او به عنوان مهندسی نوآور بوده‏اند. و برخی دیگر از نظر گاه سیاسی، عملکرد و دیدگاه‏های سیاسی او را مورد کاوش قرار داده‏اند.

وجود برخی ابهام‏ها و دو گانگی و تضاد ظاهری در نظر و عمل سیاسی شیخ بهایی، و زدودن این ابهام‏ها از چهره سیاسی وی و نیز فقدان تحقیقی جامع برای پاسخ‏گویی به سؤال‏های مذکور، ضرورت تحقیق در این زمینه را آشکار می‏سازد.

● زندگی علمی

▪ تولد و دوران تحصیل

بهاءالدین محمدبن‏حسین بن عبدالصمد عاملی در سال ۹۵۳ (ه ق) در بعلبک در منطقه‏ای که امروزه با نام لبنان شناخته می‏شود، چشم به جهان گشود. (۲)

زادگاه او همواره یکی از مراکز مهم مذهب تشیع بوده و دانشمندان شیعی بسیاری از این ناحیه برخاسته‏اند. خاندان بهایی یکی از خانواده‏های معروف جبل‏عامل در این عصر بوده‏اند. (۳)

علمای این منطقه در بنیاد نهادن تشیع در ایران و استوار کردن آن بویژه از قرن هفتم به بعد تلاش بسیار کرده‏اند.

بهایی دوران کودکی و نوجوانی خود را در محل تولدش به سر آورد. وی در سال مهاجرت پدرش به ایران (۹۶۶ ه ق) سیزده سال داشت. در سال‏های اولیه مهاجرت، (به دلیل عدم آشنایی با زبان فارسی) در فراگیری علم و دانش همچنان از محضر پدر خویش بهره می‏جست، اما با انتقال خانواده او از اصفهان به قزوین (که به دعوت شاه طهماسب صفوی، و تعیین پدرش به منصب شیخ الاسلامی پایتخت صورت گرفت) دنیای جدیدی از علم و سیاست در برابر شیخ بهایی گشوده شد، زیرا قزوین در آن روزگار مرکز علم و دانش، و نیز محل اقامت‏شخصیت‏های بزرگ علمی و سیاسی در ایران بود. این سفر فرصتی بود برای شیخ بهایی برای دستیابی به رشد علمی و نیز آشنایی با فعالیت‏های سیاسی و اجتماعی که آینده او را رقم زد.

● استادان

شیخ بهایی رحمه الله در شهر قزوین از محضر اساتید بسیاری در علوم مختلف کسب فیض کرده و در فنون گوناگون تجربه اندوخت. وی به خاطر نبوغ ذاتی و استعداد کم‏نظیری که در فراگیری علوم داشت از اوان جوانی دست‏به نگارش در موضوعات دینی زد.

نام برخی از اساتید شیخ بهایی از این قرار است:

۱) شیخ حسین بن عبدالصمد پدر شیخ بهایی که در علوم نقلی (فقه و اصول، تفسیر، حدیث و ادبیات عرب) استاد فرزند خود بوده است.

۲) عبدالله بن شهاب‏الدین حسین یزدی، معروف به ملاعبدالله یزدی، که علم منطق و کلام و معانی و بیان و ادبیات عرب را به او آموخته است.

۳) حکیم عمادالدین محمود، طبیب ویژه شاه طهماسب و مشهورترین پزشک ایران در عصر بهایی که استاد او در طب بوده است.

۴) مولانا افضل قاینی، استاد شیخ بهایی در ریاضیات، کلام و فلسفه بوده است. (۴)

● شاگردان

شیخ بهایی شاگردان زیادی را پرورش داده است. گروهی از دانشوران نامی قرن یازدهم نزد وی درس خوانده‏اند. یکی از محققان معاصر ۳۳ تن از شاگردان او را نام برده است که در این‏جا به مشهورترین آن‏ها اشاره می‏کنیم:

۱) ملامحمدمحسن بن‏مرتضی بن محمود فیض کاشانی، متوفی ۱۰۹۱ ق.

۲) سیدمیرزا رفیع‏الدین محمدبن حیدر حسینی طباطبایی نائینی، متوفی ۱۰۹۹ ق.

۳) ملامحمدتقی بن مقصود علی مجلسی، معروف به مجلسی اول، متوفی ۱۰۷۰ ق.

۴) صدرالدین محمدبن‏ابراهیم شیرازی، معروف به ملاصدرا، حکیم مشهور قرن یازدهم، متوفی ۱۰۵۰ ق.

۵) ملامحمدباقربن‏محمد مؤمن خراسانی سبزواری، معروف به محقق سبزواری، شیخ‏الاسلام اصفهان، متوفی ۱۰۹۰ ق. (۵)

در باره دیدگاه‏های علمی شیخ بهایی، مسلم این است که از نظر فقهی مسلک اصولی داشته. تالیف زبدة‏الاصول در عصر گسترش اخباری‏گری مؤید این مطلب است. ایشان قطعا مشرب تصوف (از نوع مثبت آن) داشته و طبعا به عرفان و سلوک عرفانی متمایل بوده است.

آثار عرفانی او از قبیل مثنوی‏ها، و تعبیرات وی در کشکول و غیر آن و نیز زی درویشی و ساده زیستی‏اش دلیل بر این مدعا است.

برخی از نویسندگان معاصر، شیخ بهایی را بزرگ‏ترین عارف اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم ایران به شمار آورده‏اند. تلاش بهایی در جمع میان طریقت (یعنی «تصوف و عرفان‏» که طبعا وی به آن متمایل بود) و شریعت (یعنی «فقه و احکام عملی اسلام‏» که لازمه مقام شیخ‏الاسلامی او بوده است) از خدمات بزرگ او معرفی شده است. (۶)

bahaee

● آثار و تالیفات

بهاءالدین عاملی در زمینه‏های مختلف علوم اسلامی آثار گرانقدر و ماندگاری را بر جای نهاده است. وی در علومی که در آن زمان مرسوم بود، بویژه در اخبار و احادیث، تفسیر، اصول فقه و ریاضیات دارای تالیفات بسیار است.

تالیفات شیخ بهایی بر اساس پژوهش یکی از محققان، بالغ بر ۹۵ کتاب و رساله است. (۷)

برخی از نویسندگان، آثار او را ۱۲۰ عنوان ذکر کرده‏اند. (۸)

نگاشته‏های شیخ از زمان تالیف مورد توجه دانشمندان بوده و بر کتاب‏های معروف او شرح یا حاشیه نوشته‏اند. بعضی از این کتاب‏ها مدت‏های طولانی در ایران جزء کتاب‏های درسی بوده است. (۹)

در این‏جا برخی از آثار ایشان را که تناسب با موضوع مورد بحث ما دارد; نام می‏بریم:

۱) جامع عباسی

شاخص‏ترین اثر فقهی شیخ بهایی، جامع عباسی است. تالیف جامع عباسی به زبان فارسی، ابتکاری نو در نگارش متون فقهی برای استفاده عامه مردم به حساب می‏آید، تا آن‏جا که برخی از صاحب نظران از آن به عنوان اولین دوره فقه فارسی غیر استدلالی که به صورت رساله عملیه نوشته شده است‏یاد می‏کنند. (۱۰)

این اثر بنابر درخواست‏شاه عباس اول و با هدف پاسخ‏گویی به سؤال‏ها و نیازهای شرعی عموم مردم نگارش یافت. به گزارش تاریخ عالم آرای عباسی شیخ در پایان عمر (۱۰۲۵) مشغول تالیف آن بود و در سال ۱۰۳۲ (دو سال بعد از درگذشت‏شیخ) نظام‏الدین‏بن‏حسین ساوجی یکی از شاگردان او، آن را به پایان برده است. (۱۱)

این کتاب از یک مقدمه و بیست‏باب (از طهارت تا دیات) تشکیل شده است.

۲) الزبدة فی الاصول

مهم‏ترین اثر اصولی شیخ بهایی کتاب زبدة الاصول است. تاریخ نگارش آن یعنی سال ۱۰۱۸ ق و به قولی در سال ۱۰۰۵ ق، حکایت از اهمیت آن دارد، زیرا اوایل قرن یازدهم، عصر سیطره اخباریان در حوزه فقه و اصول شیعی بوده است. (۱۲)

۳) اربعین

تالیف اربعین از سوی محدثان و عالمان شیعی بر اساس حدیث معروفی است که از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده است. (۱۳)

شیخ بهایی نیز به پیروی از این سنت معمول، به تالیف اربعین حدیث پرداخت، با این امتیاز که شرح کافی و جامع در باره حادیث‏یاد شده دارد و در مجموع، از بهترین و معروف‏ترین اربعین‏ها می‏باشد.

این اثر بعد از مثنوی سوانح حجاز، تنها اثری است که شیخ در آن به مباحث‏سیاسی پرداخته است.

مؤلف در شرح حدیث پانزدهم (که در باره حرمت اعانت ظالمان و گرایش قلبی به آن‏ها وارد شده است) به تفصیل دیدگاه‏های خود را مطرح کرده است.

شیخ در باره این موضوع به طور صریح و شفاف سخن گفته است، از این رو می‏توان دیدگاه و عقیده باطنی او در مورد رفتار با حاکم جور، و نیز علل و عوامل همکاری علما با شاهان صفوی را به دست آورد.

هم‏چنین وی در این اثر به بحث از امر به معروف و نهی از منکر، شرایط و مراحل آن پرداخته است.

۴) مثنوی سوانح الحجاز

مثنوی سوانح الحجاز یا مثنوی سوانح سفر حجاز که به مثنوی «نان و حلوا» معروف است از آثار بسیار مشهور شیخ بهایی است. شیخ این مثنوی را در راه مکه در بهترین حالات عرفانی خود، در زمانی که فارغ از تعلقات و شئون ظاهری و مادی بوده سروده است.

مثنوی نان و حلوا آمیخته‏ای از مواعظ، طنز، حکایت، تمثیل و لطایف عرفانی و معارف برین بشری است. روانی و دلنشینی این اشعار از جمله ویژگی‏های آن است.

تحلیلی که شیخ بهایی از مثنوی نان و حلوا ارایه می‏دهد، ترسیم و تبیین ریاکاری، تلبیس و غرور به مال و منال و عنوان و منصب دنیایی است.

شیخ در تسمیه این مثنوی می‏گوید:

هرچه غیر از دوست‏باشد ای پسر

نان و حلوا نام کردم سر به سر

گر همی خواهی که باشی تازه جان

رو کتاب نان و حلوا را بخوان

نان و حلوا چیست؟ ای شوریده سر

متقی خود را نمودن بهر زر

دعوی زهد از برای عز و جاه

لاف تقوا از پی تعظیم شاه

بهایی در یکی از بخش‏های این مثنوی به دوری از سلاطین که خود آن را از نزدیک تجربه کرده بود اشاره می‏کند، چرا که قرب شاهان غارت دل و دین را در پی دارد:

نان و حلوا چیست دانی ای پسر؟

قرب شاهان است زین قرب الحذر

می‏برد هوش از سر و از دل قرار

الفرار از قرب شاهان الفرار

فرخ آن کو رخش همت را بتاخت

کام از این حلوا و نان شیرین نساخت

حیف باشد از تو ای صاحب سلوک

کاین همه نازی به تعظیم ملوک

قرب شاهان آفت جان تو شد

پای بند راه ایمان تو شد

جرعه‏ای از نهر قرآن نوش کن

آیه «لاترکنوا» را گوش کن

در مجموع، مثنوی نان و حلوا از جمله آثار شیخ بهایی است که در تبیین دیدگاه و اندیشه سیاسی او می‏توان بدان استناد کرد.

۵) کشکول

این کتاب تجلی نبوغ ادبی بهاءالدین عاملی است. در این اثر به صورت پراکنده اشاراتی به مباحث‏سیاسی شده است، از قبیل ضرورت حکومت، جایگاه حاکم در جامعه، و نیز برخی از ویژگی‏های مثبت پادشاهان.

از دیگر آثار معروف شیخ بهایی می‏توان به کتب زیر اشاره کرد:

المخلاة; خلاصة الحساب; فوائد الصمدیه; حدائق الصالحین; العروة الوثقی; اسرار البلاغة; مفتاح الفلاح; الحبل المتین فی احکام الدین; رساله «تحریم ذبائح اهل کتاب‏» ; عین الحیات. (۱۴)

● وفات

شیخ بهایی پس از هفتاد و هشت‏سال تلاش علمی و عملی، در سال «۱۰۳۰ ه ق‏» در اصفهان در گذشت و طبق وصیت وی در روضه رضوی به خاک سپرده شد. (۱۵)

به نقل دیگر سال وفات شیخ در سال «۱۰۳۱ ه ق‏» بوده است. لیکن تاریخ اول مورد تصریح و تایید مؤلف عالم آرای عباسی، شاگرد او مولی محمدتقی مجلسی، صاحب وقایع السنین (۱۶) و استاد نفیسی می‏باشد. (۱۷)

 دوره‏های چهارگانه زندگی سیاسی شیخ بهایی:

شیخ بهایی در مدت ۷۸ سال عمر خود با چهار تن از سلاطین صفوی معاصر بوده است که به ترتیب عبارتند از:

۱) شاه طهماسب (۹۸۴- ۹۳۰ ه ق) ;

۲) شاه اسماعیل دوم (۹۸۵- ۹۸۴ ه ق) ;

۳) سلطان محمد خدابنده (۹۹۵- ۹۸۵ ه ق) ;

۴) شاه عباس اول (۱۰۳۸- ۹۹۵ ه ق) .

فهرست منابع:

۱) الهجرة العاملیة الی ایران فی العصر الصفوی، جعفر المهاجر، بیروت، دارالروضة، ۱۴۱۰ ق.
۲) احوال و اشعار فارسی شیخ بهایی، سعید نفیسی.
۳) کلیات شیخ بهایی، مصحح: غلام‏حسین جواهری، انتشارات کتابفروشی محمودی.
۴) اربعین شیخ بهایی، مترجم: عقیقی بخشایشی، چاپ سوم، قم، دفتر نشر نوید اسلام.
۵) سیمایی از شیخ بهایی در آئینه آثار، محمد قصری، انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۷۴ ش..
۶) احوال و اشعار فارسی شیخ بهایی، ص ۵۰.
۷) احوال و اشعار فارسی شیخ بهایی، ص ۱۷۱.
۸) اربعین شیخ بهایی، ص ۴۴.
۹) احوال و اشعار فارسی شیخ بهایی، صص ۹۲- ۹۱.
۱۰) سیمایی از شیخ بهایی در آیینه آثار، ص ۵۳.


 
 

جستجو در سایت

حدیث روز

جلسات هفتگی

(( چهارشنبه شب ها ))

بعداز نماز مغرب و عشاء

چهار راه بهارستان

کوچه جنب بانک ملت

مسجد حاج ملامحمد

(حاج عبدالرحیم سابق)

پایگاه مقاومت والفجر

التماس دعا...

سبکبالان

سامانه پیامکی

30006863001305

.